آئین عزاداری در کازرون
مردم دیار فارس همچون دیگر اقالیم این سرزمین سینه ای گسترده از حکایتها و روایتها دارند. و آرام نامیدن نی را همواره حکایت از شکایتها می دانند. جداییهایی که بر سینه ها غصه ی باقی نهاده است. نواهای محلی در محرم ، حکایتهای وقایع و حوادث عاشورا هستند وقایعی که بر تاریخ حماسی و اعتقادات دینی مردم استوار است.در شهرستان کازرون با نزیدک شدن ایام محرم به تدریج در کوچه ها و برزن ها و خانه ها تغییر می کند و شهر به تدریج سیاه پوش می شود. مردم نجواکنان با همدیگر از محرم سخن می گویند ، خبر آمدن محرم سینه به سینه و زبان به زبان منتقل می شود و بانواهای محلی گوشزد می شود. سازهای رزم ، سُرنا ، طبل ، شیپور ، سازهای حماسی با حماسه سازان در صدا و نوای این سازها ، حرکت ، جنبش ، تکاپو ، رزم ، اعتقاد ، پایداری ، جماعت و ایستادگی نهفته است. محرم کازرون بانوای ، سُرنا و دهل آغاز می شود. بر پشت بام خانه ها صبح و غروب خبر حرکت برای عزاداری محرم اعلام می شود شاید نوای سُرنا و دهل در فرهنگ سنتی کشور و در دیگر مراسم مذهبی تکرار شده باشد نوایی که در آستان مقدس امام رضا (ع) در غروب آفتاب بر نقاره خوانه ها نواخته می شود نیز ، حکایتگر حرکت و تکاپوی دیگری است. قطعات گوناگون از نوحه و نوا ، در ایام محرم و به مناسبت حوادث قبل از عاشورا و روز عاشورا و وقایع بعد از آن تمرین و توسط مردم به اجرا درمی آید ، خانه های محلّی مردم از ابتدا محل تجمع علاقه مندان به نوحه هاست و در اینجاست که روایتهای محرم در زبانها تکرار می شود تا آرام آرام همگان برآن بپیوندند.
نوحه ها با اشعار حماسی و عاطفی و وقایع و حوادث تاریخی – مذهبی را برجسته می سازد. مراسم مذهبی مجموعه ای از اعمال تکرار پذیرند که به صورت نمادین برای دست یابی به اهدافی مشخص انجام می گیرند.نمادین برای دست یابی به اهدافی مشخص انجام می گیرند. کلام و حرکت در موقعیت گوناگون دو عنصر مشترک اینگونه مراسمند و مردم بستر اصلی معنا بخشی و معنایابی این عناصرند.دسته های شیپورزن در جلوی دسته های سینه زنی حرکت می کنند و حکایت رزم و حماسه را سر می دهند. نوای سنگین شیپور و طبل مردم را برانگیخته می سازد که برای حضور در مراسم عزاداری و مشارکت گسترده حرکت و تلاش نمایند. هر محله شهر با دسته جات سینه زنی و زنجیرزنی صفوفی را تشکیل می دهد که در ابتدای صفوف شیپورزنان و طبل زنان حرکت می کنند. نظم موجود در حرکت گروههای عزادار بانوای این سازها شکل می گیرد در میدان جنگ آنگاه که صفوف رزم در مقابل دشمن وقار می یابد سازهای حماسی ، حمایتگر رزم آوران صحنه پیکارند. و سپس پیامهای اصلی در رجز خوانی موافقین و مخالفین آشکار می شود. شاید مراسم عزاداری محرم نمایش رزم و حکایتگر پیامهای عاشورا به اجرا درآید. در مراسم عزاداری مذهبی ، مشارکت گسترده اقشار گوناگون مردم در سنین مختلف آشکار است. هر چشم بینایی شاهد حضور جوانان و زنان در مراسم عزاداری است. اعتقاداتی که در فرهنگ مردم ریشه دارد. سینه به سینه و نسل به نسل منتقل می شود و از احساسات و عواطف آن کاسته می شود. کازرون از شهرستانهای نزدیک به بوشهر است و مهاجران بوشهر نیز در مراسم عزاداری محرم مشارکت فعال دارند و همان روایت همیشگی و تاریخی با سازها و نواهای محلی بوشهر به اجرا گذاشته می شود ، سخن و محتوا یکی است و شکل آن با نواهای محلی تطبیق دارد. ریتم – پیام – ساز – حماسه – حرکت – نوا – روایت – همه و همه در یک مسیر و در راستای اهداف گام بر می دارند. ساعتی مانده به غروب و دقایقی بعد از طلوع آفتاب ساز و دهل بر بامها نواخته می شود. سُرنا با دو طبل کوچک و بزرگ مختص نواهای کازرون است.گاه نوای این سازها آن چنان سوزناک و حزن انگیز است که مردم را برای حضور در مراسم دهه اول محرم ترغیب می کند. و آرام و قرار را از مشتاقان می ستاند ، نوحه ها و نواها راز و سر پنهان خود را دارند ، در هر مقامی از عزاداری سازها ، روایتگر خاصی هستند. ابزار و ادوات متفاوت در قطعات گوناگون به کار می آیند و با محتوای غنی که از عاشورا یافته اند با آن هماهنگ و هم نوا شده اند ، موسیقی محرم در کازرون از نواهای محل لُری واز موسیقی بوشهری و نواهای قدیمی ایرانی بهره برده است. آنها را در درون فرهنگ هضم کرده و با محتوای احساسی ، عرفانی و حماسی محرم ترکیب نموده است. و با ترکیب هماهنگ به اجرا در می آید.
نوحه ها و نواها روایتگرند و مردم را با خود به سمت اهداف عاشورا حرکت می دهند. مردم احساسات و عاطفه و اعتقادات را در نوحه ها تفکیک کرده اند و با اشک و اندوه در نهادها ثابت و ماندگار نموده اند. مثل اینکه مراسم عزاداری محرم مراسمی نمادین است که به همه چیز معنا و مفهوم سپرده و آن را در ساختار و حرکتش نمادین و رازگونه همراه کرده است. همه چیز معنا دارد. حرکت ها ، گریه ها ، گفتارها ، صدا ، نوحه ، نوا ، رنگ ، اشیاء ، همه و همه همراه همدیگر می شوند. صدای سازها در مراسم زنجیر زنی و سینه زنی به طرق گوناگون تکرار می شود ، برای مردم محلی که از کودکی با این نواها زندگی کرده اند ، حضور آنان مأمور آنان است. و برای بینندگان غیر محلی حضور سازها تعجب آور و تفکر آمیز است. شاید از دسته های ده نفری شیپورزنان جوان که در جلوی دسته های سینه زنی گام بر می دارند و از دسته های طبال جوان که بگذریم از کنار سُرنا نوازان و دهل زنان قدیمی ، روایتهای قوی تری از این نواها را می یابیم. نوازندگان سرنا و دهل قطعات اصلی را به پنج دسته تقسیم کرده اند. قطعه « آجنی » یا «حسین گمشده» قطعه ای است که به بخش از جستجوی حضرت زینب (س) می پردازد و روایتگر قسمتی از حماسه کربلاست قطعهی حَربی پیامهای پیکار رویارویی دوست و دشمن را روایت می کند. و «لتکی» و «نصرانی» و «سواربازی» گوشه های دیگر این حماسه را با نوای خاص خود بیان می سازد. در اینجا نواها نیز نمایان شده آنچنان که در داستان اشقیاء و اسیران جنگ کربلا در رنگها نیز اشقیا در لباسهای قرمز و اسیران در لباسهای سبز هستند و حکایت ظلم را در نمادها بیان می سازد . این الگوها همان الگوهای نهضت عاشوراست از اول سفر کربلا آغاز شده و تا آخر وقایع در قطعات گوناگون روایت می سازد. عزاداری مردم کازرون ابعاد گسترده و عمیق دارد. و هر گوشه آن به رسم و اعتقادی برپاست. دسته جات سینه زنی در ظهر تاسوعا نماز را که اصلی ترین ارتباط انسان با پروردگار خویش است را در همان برگزاری مراسم برکزار می کنند و بار دیگر به نهضت عاشورا تأکید می ورزند. سینه زنی و نوحه خوانی و زنجیر زنی هر یک نواهای بدون سازند که ترکیب کاملی از احساس حماسه و عرفان را طرح می نماید.در این ایام گوشه های شهر و اماکن گوناگون رازها و رمزها را به نمایش گذاشته ، همه جا غوغا و همه از عاشورا و کربلا سخن می گویند. پرچمها پارچه های سیاه و پارچه های سبز ، کلاف اشیاء و کلبه های حصیری ، اسب و ساز و نوا همه روایتگر یک حادثه اند که به شیوه های گوناگون بیان می شود. ادیان در ایجاد و به کارگیری نمادها پر قوت و توانا هستند و این نمادها تجسم اعتقادات باورها و روایتگر حوادثند که بایستی باقی بمانند و راهنما و برنامه عمل نسل بعد خواهند بود. حضور مردم در مراسم عاشورا ، حضور گسترده است و از ابعاد و جنبه های مختلف شایسته بررسی و تحقیق است. این حضور با اعتقادات مردم گره خورده و برای همه ما جنبه مقدس دارد. زندگی ما با این مراسم شکل گرفته و ما خود را در این آیتن ها جستجو می کنیم ، ما نذرها و نیازهای خود را بر پایه استوار این اعتقادات بنا میکنیم. و همواره با یکدیگر حوادث غم انگیز عاشورا و کربلا را تکرار می کنیم تا هویت خود را در آن بیابیم
مردم دیار فارس همچون دیگر اقالیم این سرزمین سینه ای گسترده از حکایتها و روایتها دارند. و آرام نامیدن نی را همواره حکایت از شکایتها می دانند. جداییهایی که بر سینه ها غصه ی باقی نهاده است. نواهای محلی در محرم ، حکایتهای وقایع و حوادث عاشورا هستند وقایعی که بر تاریخ حماسی و اعتقادات دینی مردم استوار است.در شهرستان کازرون با نزیدک شدن ایام محرم به تدریج در کوچه ها و برزن ها و خانه ها تغییر می کند و شهر به تدریج سیاه پوش می شود. مردم نجواکنان با همدیگر از محرم سخن می گویند ، خبر آمدن محرم سینه به سینه و زبان به زبان منتقل می شود و بانواهای محلی گوشزد می شود. سازهای رزم ، سُرنا ، طبل ، شیپور ، سازهای حماسی با حماسه سازان در صدا و نوای این سازها ، حرکت ، جنبش ، تکاپو ، رزم ، اعتقاد ، پایداری ، جماعت و ایستادگی نهفته است. محرم کازرون بانوای ، سُرنا و دهل آغاز می شود. بر پشت بام خانه ها صبح و غروب خبر حرکت برای عزاداری محرم اعلام می شود شاید نوای سُرنا و دهل در فرهنگ سنتی کشور و در دیگر مراسم مذهبی تکرار شده باشد نوایی که در آستان مقدس امام رضا (ع) در غروب آفتاب بر نقاره خوانه ها نواخته می شود نیز ، حکایتگر حرکت و تکاپوی دیگری است. قطعات گوناگون از نوحه و نوا ، در ایام محرم و به مناسبت حوادث قبل از عاشورا و روز عاشورا و وقایع بعد از آن تمرین و توسط مردم به اجرا درمی آید ، خانه های محلّی مردم از ابتدا محل تجمع علاقه مندان به نوحه هاست و در اینجاست که روایتهای محرم در زبانها تکرار می شود تا آرام آرام همگان برآن بپیوندند.
نوحه ها با اشعار حماسی و عاطفی و وقایع و حوادث تاریخی – مذهبی را برجسته می سازد. مراسم مذهبی مجموعه ای از اعمال تکرار پذیرند که به صورت نمادین برای دست یابی به اهدافی مشخص انجام می گیرند.نمادین برای دست یابی به اهدافی مشخص انجام می گیرند. کلام و حرکت در موقعیت گوناگون دو عنصر مشترک اینگونه مراسمند و مردم بستر اصلی معنا بخشی و معنایابی این عناصرند.دسته های شیپورزن در جلوی دسته های سینه زنی حرکت می کنند و حکایت رزم و حماسه را سر می دهند. نوای سنگین شیپور و طبل مردم را برانگیخته می سازد که برای حضور در مراسم عزاداری و مشارکت گسترده حرکت و تلاش نمایند. هر محله شهر با دسته جات سینه زنی و زنجیرزنی صفوفی را تشکیل می دهد که در ابتدای صفوف شیپورزنان و طبل زنان حرکت می کنند. نظم موجود در حرکت گروههای عزادار بانوای این سازها شکل می گیرد در میدان جنگ آنگاه که صفوف رزم در مقابل دشمن وقار می یابد سازهای حماسی ، حمایتگر رزم آوران صحنه پیکارند. و سپس پیامهای اصلی در رجز خوانی موافقین و مخالفین آشکار می شود. شاید مراسم عزاداری محرم نمایش رزم و حکایتگر پیامهای عاشورا به اجرا درآید. در مراسم عزاداری مذهبی ، مشارکت گسترده اقشار گوناگون مردم در سنین مختلف آشکار است. هر چشم بینایی شاهد حضور جوانان و زنان در مراسم عزاداری است. اعتقاداتی که در فرهنگ مردم ریشه دارد. سینه به سینه و نسل به نسل منتقل می شود و از احساسات و عواطف آن کاسته می شود. کازرون از شهرستانهای نزدیک به بوشهر است و مهاجران بوشهر نیز در مراسم عزاداری محرم مشارکت فعال دارند و همان روایت همیشگی و تاریخی با سازها و نواهای محلی بوشهر به اجرا گذاشته می شود ، سخن و محتوا یکی است و شکل آن با نواهای محلی تطبیق دارد. ریتم – پیام – ساز – حماسه – حرکت – نوا – روایت – همه و همه در یک مسیر و در راستای اهداف گام بر می دارند. ساعتی مانده به غروب و دقایقی بعد از طلوع آفتاب ساز و دهل بر بامها نواخته می شود. سُرنا با دو طبل کوچک و بزرگ مختص نواهای کازرون است.گاه نوای این سازها آن چنان سوزناک و حزن انگیز است که مردم را برای حضور در مراسم دهه اول محرم ترغیب می کند. و آرام و قرار را از مشتاقان می ستاند ، نوحه ها و نواها راز و سر پنهان خود را دارند ، در هر مقامی از عزاداری سازها ، روایتگر خاصی هستند. ابزار و ادوات متفاوت در قطعات گوناگون به کار می آیند و با محتوای غنی که از عاشورا یافته اند با آن هماهنگ و هم نوا شده اند ، موسیقی محرم در کازرون از نواهای محل لُری واز موسیقی بوشهری و نواهای قدیمی ایرانی بهره برده است. آنها را در درون فرهنگ هضم کرده و با محتوای احساسی ، عرفانی و حماسی محرم ترکیب نموده است. و با ترکیب هماهنگ به اجرا در می آید.
نوحه ها و نواها روایتگرند و مردم را با خود به سمت اهداف عاشورا حرکت می دهند. مردم احساسات و عاطفه و اعتقادات را در نوحه ها تفکیک کرده اند و با اشک و اندوه در نهادها ثابت و ماندگار نموده اند. مثل اینکه مراسم عزاداری محرم مراسمی نمادین است که به همه چیز معنا و مفهوم سپرده و آن را در ساختار و حرکتش نمادین و رازگونه همراه کرده است. همه چیز معنا دارد. حرکت ها ، گریه ها ، گفتارها ، صدا ، نوحه ، نوا ، رنگ ، اشیاء ، همه و همه همراه همدیگر می شوند. صدای سازها در مراسم زنجیر زنی و سینه زنی به طرق گوناگون تکرار می شود ، برای مردم محلی که از کودکی با این نواها زندگی کرده اند ، حضور آنان مأمور آنان است. و برای بینندگان غیر محلی حضور سازها تعجب آور و تفکر آمیز است. شاید از دسته های ده نفری شیپورزنان جوان که در جلوی دسته های سینه زنی گام بر می دارند و از دسته های طبال جوان که بگذریم از کنار سُرنا نوازان و دهل زنان قدیمی ، روایتهای قوی تری از این نواها را می یابیم. نوازندگان سرنا و دهل قطعات اصلی را به پنج دسته تقسیم کرده اند. قطعه « آجنی » یا «حسین گمشده» قطعه ای است که به بخش از جستجوی حضرت زینب (س) می پردازد و روایتگر قسمتی از حماسه کربلاست قطعهی حَربی پیامهای پیکار رویارویی دوست و دشمن را روایت می کند. و «لتکی» و «نصرانی» و «سواربازی» گوشه های دیگر این حماسه را با نوای خاص خود بیان می سازد. در اینجا نواها نیز نمایان شده آنچنان که در داستان اشقیاء و اسیران جنگ کربلا در رنگها نیز اشقیا در لباسهای قرمز و اسیران در لباسهای سبز هستند و حکایت ظلم را در نمادها بیان می سازد . این الگوها همان الگوهای نهضت عاشوراست از اول سفر کربلا آغاز شده و تا آخر وقایع در قطعات گوناگون روایت می سازد. عزاداری مردم کازرون ابعاد گسترده و عمیق دارد. و هر گوشه آن به رسم و اعتقادی برپاست. دسته جات سینه زنی در ظهر تاسوعا نماز را که اصلی ترین ارتباط انسان با پروردگار خویش است را در همان برگزاری مراسم برکزار می کنند و بار دیگر به نهضت عاشورا تأکید می ورزند. سینه زنی و نوحه خوانی و زنجیر زنی هر یک نواهای بدون سازند که ترکیب کاملی از احساس حماسه و عرفان را طرح می نماید.در این ایام گوشه های شهر و اماکن گوناگون رازها و رمزها را به نمایش گذاشته ، همه جا غوغا و همه از عاشورا و کربلا سخن می گویند. پرچمها پارچه های سیاه و پارچه های سبز ، کلاف اشیاء و کلبه های حصیری ، اسب و ساز و نوا همه روایتگر یک حادثه اند که به شیوه های گوناگون بیان می شود. ادیان در ایجاد و به کارگیری نمادها پر قوت و توانا هستند و این نمادها تجسم اعتقادات باورها و روایتگر حوادثند که بایستی باقی بمانند و راهنما و برنامه عمل نسل بعد خواهند بود. حضور مردم در مراسم عاشورا ، حضور گسترده است و از ابعاد و جنبه های مختلف شایسته بررسی و تحقیق است. این حضور با اعتقادات مردم گره خورده و برای همه ما جنبه مقدس دارد. زندگی ما با این مراسم شکل گرفته و ما خود را در این آیتن ها جستجو می کنیم ، ما نذرها و نیازهای خود را بر پایه استوار این اعتقادات بنا میکنیم. و همواره با یکدیگر حوادث غم انگیز عاشورا و کربلا را تکرار می کنیم تا هویت خود را در آن بیابیم
Login