آئین عزاداری تونس
« عاشورا در تونس » :
تونس همان ماخذنس کوچکترین کشور شمال افریقاست و در میان کشورهای لیبی و الجزایر قرار دارد. اکثر مردم تونس مسلمانان و از نژاد سامی و بربر هستند و عربی زبان رسمی آنهاست. وسعت تونس 530 و 154 کیلومتر مربع و جمعیت آن بیش از 8 میلیون نفر است. گرامیداشت روز عاشورا و برگزاری مراسم ویژه ای در روزهای تاسوعا و عاشورا تا چندی پیش جزء سنتهای مذهبی تونس محسوب می گردید.
این سنت و برگزاری مراسم مربوط به آن ، پس از به اصطلاح مدرنیزه ساختن کشور و رواج ارزشهای غربی در تونس ، کم کم به دست فراموشی سپرده شده است ، به نحوی که هم اکنون فقط افراد معدودی که وابسته به ارزشهای سنتی باقی مانده اند بعضی از مراسم مربوط به این ایام را به جا می آورند. با این حال اکثر کسانی که در تونس بیش از بیست و پنج سال دارند ، این مراسم را به خوبی به یاد می آوردند. تاسوعا و عاشورا در تونس به پاس حماسه سالار شهیدان روز عزا و غم بوده و مراسم ویژه مربوط به این ایام نیز یادآور آن حماسه بوده است. عاشورا تا چندی قبل جزء تعطیلات رسمی تونس بوده ولی پس از تعدیل تعطیلات در کشور ، این روز دیگر جز تعطیلات سالیانه محسوب نمی گردد ، که خود این امر نیز به فراموشی سپرده شدن مراسم مربوط به تاسوعا و عاشورا مؤثر بوده است. اگر چه در تونس که اکثریت مطلق مسلمانان سنی و مالکی مذهب هستند ولی مراسم و یاد بود سالار شهیدان برگزار می شده است. و این امر به صورت یک سنت اجتماعی درآمده و از نسلی به نسل دیگر منتقل گردیده است. ریشه این سنت را باید در حکومت فاطمیان بر تونس جستجو کرد. در سال 909 میلادی فاطمیان بر تونس مسلط شدند و مذهب شیعه را در این کشور رواج دادند. و سپس با تأسیس شهر مهدیه در ساحل دریا و در همسایگی (منیسیتر) و (سوله) اقدام به بسط مذهب شیعه به سرتاسر خاک تونس و سپس به شمال افریقا نمودند. شهر مهدیه (هم اکنون نیز به همین نام خوانده می شود.) پس از فتقاهره توسط فاطمیان ، جای خود را به عنوان پایتخت حکومت فاطمیان به خاطر موقعیت جغرافیایی و استراتژیک قاهره به این شهر داد و فاطمیان که در مقابل بغداد قد علم کرده بودند ، پس از استقرار در قاهره ، بهتر توانستند برنامه های خود را در مقابل بغداد پیش ببرند. پس از انتقال پایتخت فاطمیان ، حکومت شیعه نیز در این کشور کمرنگ گشت و در مقابل تهاجمات مختلف روز به روز به ضعف گرایید و علی رغم چندبار برقراری مجدد حکومت شیعیان روند ضعیف شدن مذهب شیعه در تونس ادامه پیدا کرد به نحوی که در حال حاضر عده بسیار محدودی از مردم تونس پیر و مذهب شیعه هستند.
برگزاری مراسم عاشورا از آن هنگام جزء سنتهای اجتماعی و مذهبی مردم تونس شد و از نسل دیگر تا عصر حاضر منتقل گردید. بسیاری از مراسمی را که در تونس به هنگام تاسوعا و عاشورا برگزار می شد. در شهرهای مختلف ایران نیز مشاهده می کنیم. از جمله سنتها و مراسمی که در ایام عاشورا درتونس برگزار می گردید می توان به این موارد اشاره کرد :
خوردن نان فطیر و گوشت نوعی پرنده و همچنین خشکبار مثل ، بادام ، کشمش و ... در روز تاسوعا و پرهیز از خوردن غذای سنتی و تشریفاتی این سنت احتمالاً به خاطر همراهی با خاندان اهل بیت در این ایام رعایت می گردید را که در روز جنگ و درگیری ، خانواده امام حسین (ع) فرصت آن را نداشتند تا از خمیر نان و از گوشت ، خورشت و غذای سنتی تهیه کنند.
در ایام محرم درتونس از برگزاری هرگونه مراسم شادی بخش مثل عروسی و ختنه کنان و ... خودداری می شد و در این ماه درارتباط با این مراسم معمولاً این جمله بر سر زبانها جاری می شد : (مش ملیچ ) (خوش پمن نیست) یکی دیگر از مراسم این ایام که باز به اعتقاد مردم محل برای همراهی در عزاداری حضرت فاطمه (س) صورت می گرفت رفتن به قبرستان در صبح عاشورا بوده است. بنا بر یک سنت مردمی ، همه ارواح در این روز کنار مقبره خود که بقایای جسم آنها را در خود جای داده است جمع می شوند و منتظر دیدار خویشاوندان زنده خود هستند.
بنابراین باید مواظب بوداین انتظار به ناامیدی (قطع رجاء) ارواحی که در این روز دیدار کننده نداشته باشند ، حضرت فاطمه (س) ، بر قبور آنها یکی پس از دیگری ، توقف می کند و جهت آمرزش آنها فاتحه می خواند دیدار از قبرستانها همراه با نوحه خوانی و مراسم عزاداری نبوده بلکه فقط یک دیدار ساده و جمع شدن اهل خانواده بر سر قبور از دست رفتگانشان بوده است. معمولاً صبح زود خانواده با سبدهای پر از نان و انجیر خشک به منظور صدقه دادن به گدایان رهسپار قبرستان می شوند.
پس از خوردن مقداری نان و انجیر خشک و فاتحه خواندن ع ظرف کوچکی که به همین منظور در کنار هر قبری تعبیه شده بود پر از آب می کردند تا پرندگان بتوانند از آن آب بیاشامند. در برگزاری این مراسم (رفتن به قبرستان) مردم نان پایبند و پر شور بوده اند که مسئولان شهرداریها قبلاً ساعات مشخصه را برای رفتن زنان و مردان تعیین می کردند. ولی بعدها این جداسازی با به اصطلاح مدرن شدن کشور از میان برداشته شد. به هر حال همان گونه که قبلاً هم ذکر شد دیگر این مراسم به استثنای معدودی از آنها که وابسته به سنتها و ریشه های خود باقی مانده اند. توسط اکثریت مردم رعایت نمی گردند و کم کم به دست فراموشی سپرده می شوند. هم اکنون وقتی با بعضی از افراد که هنوز این مراسم را به یاد دارند صحبت می شود. ضمن اشاره به این مراسم ، معمولاً از فلسفه به وجود آمدن آن اظهار بی اطلاعی می کنند و آگاهی چندانی از وقایع کربلا ندارند.
« عاشورا در تونس » :
تونس همان ماخذنس کوچکترین کشور شمال افریقاست و در میان کشورهای لیبی و الجزایر قرار دارد. اکثر مردم تونس مسلمانان و از نژاد سامی و بربر هستند و عربی زبان رسمی آنهاست. وسعت تونس 530 و 154 کیلومتر مربع و جمعیت آن بیش از 8 میلیون نفر است. گرامیداشت روز عاشورا و برگزاری مراسم ویژه ای در روزهای تاسوعا و عاشورا تا چندی پیش جزء سنتهای مذهبی تونس محسوب می گردید.
این سنت و برگزاری مراسم مربوط به آن ، پس از به اصطلاح مدرنیزه ساختن کشور و رواج ارزشهای غربی در تونس ، کم کم به دست فراموشی سپرده شده است ، به نحوی که هم اکنون فقط افراد معدودی که وابسته به ارزشهای سنتی باقی مانده اند بعضی از مراسم مربوط به این ایام را به جا می آورند. با این حال اکثر کسانی که در تونس بیش از بیست و پنج سال دارند ، این مراسم را به خوبی به یاد می آوردند. تاسوعا و عاشورا در تونس به پاس حماسه سالار شهیدان روز عزا و غم بوده و مراسم ویژه مربوط به این ایام نیز یادآور آن حماسه بوده است. عاشورا تا چندی قبل جزء تعطیلات رسمی تونس بوده ولی پس از تعدیل تعطیلات در کشور ، این روز دیگر جز تعطیلات سالیانه محسوب نمی گردد ، که خود این امر نیز به فراموشی سپرده شدن مراسم مربوط به تاسوعا و عاشورا مؤثر بوده است. اگر چه در تونس که اکثریت مطلق مسلمانان سنی و مالکی مذهب هستند ولی مراسم و یاد بود سالار شهیدان برگزار می شده است. و این امر به صورت یک سنت اجتماعی درآمده و از نسلی به نسل دیگر منتقل گردیده است. ریشه این سنت را باید در حکومت فاطمیان بر تونس جستجو کرد. در سال 909 میلادی فاطمیان بر تونس مسلط شدند و مذهب شیعه را در این کشور رواج دادند. و سپس با تأسیس شهر مهدیه در ساحل دریا و در همسایگی (منیسیتر) و (سوله) اقدام به بسط مذهب شیعه به سرتاسر خاک تونس و سپس به شمال افریقا نمودند. شهر مهدیه (هم اکنون نیز به همین نام خوانده می شود.) پس از فتقاهره توسط فاطمیان ، جای خود را به عنوان پایتخت حکومت فاطمیان به خاطر موقعیت جغرافیایی و استراتژیک قاهره به این شهر داد و فاطمیان که در مقابل بغداد قد علم کرده بودند ، پس از استقرار در قاهره ، بهتر توانستند برنامه های خود را در مقابل بغداد پیش ببرند. پس از انتقال پایتخت فاطمیان ، حکومت شیعه نیز در این کشور کمرنگ گشت و در مقابل تهاجمات مختلف روز به روز به ضعف گرایید و علی رغم چندبار برقراری مجدد حکومت شیعیان روند ضعیف شدن مذهب شیعه در تونس ادامه پیدا کرد به نحوی که در حال حاضر عده بسیار محدودی از مردم تونس پیر و مذهب شیعه هستند.
برگزاری مراسم عاشورا از آن هنگام جزء سنتهای اجتماعی و مذهبی مردم تونس شد و از نسل دیگر تا عصر حاضر منتقل گردید. بسیاری از مراسمی را که در تونس به هنگام تاسوعا و عاشورا برگزار می شد. در شهرهای مختلف ایران نیز مشاهده می کنیم. از جمله سنتها و مراسمی که در ایام عاشورا درتونس برگزار می گردید می توان به این موارد اشاره کرد :
خوردن نان فطیر و گوشت نوعی پرنده و همچنین خشکبار مثل ، بادام ، کشمش و ... در روز تاسوعا و پرهیز از خوردن غذای سنتی و تشریفاتی این سنت احتمالاً به خاطر همراهی با خاندان اهل بیت در این ایام رعایت می گردید را که در روز جنگ و درگیری ، خانواده امام حسین (ع) فرصت آن را نداشتند تا از خمیر نان و از گوشت ، خورشت و غذای سنتی تهیه کنند.
در ایام محرم درتونس از برگزاری هرگونه مراسم شادی بخش مثل عروسی و ختنه کنان و ... خودداری می شد و در این ماه درارتباط با این مراسم معمولاً این جمله بر سر زبانها جاری می شد : (مش ملیچ ) (خوش پمن نیست) یکی دیگر از مراسم این ایام که باز به اعتقاد مردم محل برای همراهی در عزاداری حضرت فاطمه (س) صورت می گرفت رفتن به قبرستان در صبح عاشورا بوده است. بنا بر یک سنت مردمی ، همه ارواح در این روز کنار مقبره خود که بقایای جسم آنها را در خود جای داده است جمع می شوند و منتظر دیدار خویشاوندان زنده خود هستند.
بنابراین باید مواظب بوداین انتظار به ناامیدی (قطع رجاء) ارواحی که در این روز دیدار کننده نداشته باشند ، حضرت فاطمه (س) ، بر قبور آنها یکی پس از دیگری ، توقف می کند و جهت آمرزش آنها فاتحه می خواند دیدار از قبرستانها همراه با نوحه خوانی و مراسم عزاداری نبوده بلکه فقط یک دیدار ساده و جمع شدن اهل خانواده بر سر قبور از دست رفتگانشان بوده است. معمولاً صبح زود خانواده با سبدهای پر از نان و انجیر خشک به منظور صدقه دادن به گدایان رهسپار قبرستان می شوند.
پس از خوردن مقداری نان و انجیر خشک و فاتحه خواندن ع ظرف کوچکی که به همین منظور در کنار هر قبری تعبیه شده بود پر از آب می کردند تا پرندگان بتوانند از آن آب بیاشامند. در برگزاری این مراسم (رفتن به قبرستان) مردم نان پایبند و پر شور بوده اند که مسئولان شهرداریها قبلاً ساعات مشخصه را برای رفتن زنان و مردان تعیین می کردند. ولی بعدها این جداسازی با به اصطلاح مدرن شدن کشور از میان برداشته شد. به هر حال همان گونه که قبلاً هم ذکر شد دیگر این مراسم به استثنای معدودی از آنها که وابسته به سنتها و ریشه های خود باقی مانده اند. توسط اکثریت مردم رعایت نمی گردند و کم کم به دست فراموشی سپرده می شوند. هم اکنون وقتی با بعضی از افراد که هنوز این مراسم را به یاد دارند صحبت می شود. ضمن اشاره به این مراسم ، معمولاً از فلسفه به وجود آمدن آن اظهار بی اطلاعی می کنند و آگاهی چندانی از وقایع کربلا ندارند.
Login